Spis treści
Loty samolotami i śmigłowcami rolniczymi to szczególnie niebezpieczne prace, wymagające najwyższych kwalifikacji. Dla wykonywania lotów agro załogi latające i obsługujące ten sprzęt muszą posiadać wysokie kwalifikacje lotnicze oraz predyspozycje fizyczne i psychiczne.
Utrzymując prędkość najlepszego zasięgu na jednym silniku zniżałem się i niestety będąc pełen obaw,aby nie wyłączył się drugi, ten pracujący… aby też nie przeciągnąć wirnika, aby precyzyjnie trafić w obrany punkt naminimalnej prędkości… innego miejsca już nie ma aby wylądować… — Kazimierz Witek*
Praca pilota agro nie jest podobna do pracy w innych rodzajach lotnictwa. Polega na powtarzalnych lotach nad uprawą, ciągłej koncentracji uwagi dla utrzymywania stałej, niskiej wysokości lotu i omijania przeszkód terenowych. Samoloty rolnicze nie mają autopilotów i pilot steruje tylko ręcznie, dodatkowo obsługując aparaturę agro. Istotne jest dotrzymanie terminów agrotechnicznych związanych ze stanem rozwoju szkodnika lub stanem rozwoju roślin. Loty trwają wtedy często od wczesnych godzin porannych do zmroku. Powietrze wokół samolotu przesiąknięte jest trującymi chemikaliami nieobojętnymi dla zdrowia.
Kabiny nie mają klimatyzacji, a loty odbywają się często w temperaturach dochodzących do 50 stopni Celsjusza. Lądowiska robocze usytuowane są zwykle w pobliżu upraw i załoga zdana jest na własne siły. Występuje potrzeba dużej odpowiedzialności za jakość pracy i sprawność sprzętu latającego i aparatury agro. Podczas pracy za granicą załogi polskie mieszkały w prymitywnych warunkach bez kontaktu z rodziną nieraz przez kilka miesięcy. Konieczna była też znajomość języków dla porozumiewania się z kontrahentami, a podczas przelotów znajomość procedury łączności dla kontaktu ze służbami ruchu lotniczego.
Agrolotnictwo jest dziedziną lotnictwa, w której samoloty i śmigłowce wykorzystuje się do prac dla rolnictwa, leśnictwa i innych dziedzin gospodarki. Do tych prac używane są samoloty i śmigłowce skonstruowane w tym celu i wyposażone w odpowiednią aparaturę.
Przede wszystkiem niezrównaną rolę spełnia samolotw walce ze szkodnikami i rozmaitymi pasożytami roślin uprawnych i drzew owocowych. — Jadwiga Pitulanka*
Agrolotnictwo swój rozwój zawdzięcza możliwościom samolotu, które pozwalają na szybkie wykonywanie zabiegów na dużych powierzchniach upraw oraz szczególnie w sytuacjach, gdy brak jest odpowiedniego sprzętu naziemnego lub gdy niemożliwe jest jego zastosowanie, np. na grząskim, podmokłym terenie, przy braku dojazdu itp. Samolot pozwala na zwalczanie zagrożeń upraw w początkowej fazie i przy nasileniu występowania szkodnika na dużych obszarach. W trakcie lotniczych zabiegów nie są niszczone uprawy ani gleba. Ograniczone jest użycie siły roboczej i sprzętu naziemnego. W rolnictwie samoloty i śmigłowce stosuje się do prac takich, jak: zwalczanie szkodników i chorób roślin, niszczenie chwastów, nawożenie i dokarmianie upraw, siew nasion. Wśród nich szczególnie takie prace jak zwalczanie plag komarów, wędrownej szarańczy, szkodników bawełny, roślin zarastających zbiorniki wodne, są możliwe do wykonania tylko przez samoloty.
W leśnictwie stosuje się samoloty głównie do zwalczania szkodników żerujących w koronach drzew oraz do ochrony przeciwpożarowej lasów. Samoloty i śmigłowce stosowane są tu do patrolowania dużych obszarów leśnych, szybkiego transportu ekip strażackich szczególnie do pożarów w zarodku oraz do zrzucania wody i środków gaśniczych na ogień. Samolotami wykonywane są aerohydroobsiewy. Mieszanka nasion i nawozów zrzucana jest na hałdy pokopalniane lub tereny rozległych prac ziemnych, dla rekultywacji tych miejsc. Stosowanie lotnictwa ograniczać mogą warunki meteorologiczne, jak mgła, duży wiatr powodujący znoszenie chemikaliów, wysokie temperatury powietrza powodujące wyparowywanie roztworów chemikaliów ciekłych, ukształtowanie terenu (pochylenie i wzniesienia), przeszkody terenowe – linie elektryczne, drzewa, budynki.
Cykl roboczy składa się z następujących elementów: prace na lądowisku roboczym – tankowanie paliwem i chemikaliami, kołowanie i start do wysokości przelotowej, dolot do strefy pracy, lot roboczy nad uprawą powtarzany aż do opróżnienia zbiornika na chemikalia lub zakończenia pola. Kolejne loty są przesunięte o szerokość roboczą, nawroty po kolejnym locie roboczym wykonywane na wysokości 50 m.
Cykl każdego lotu agrotechnicznego jest to czas liczony od chwili początkowego ruchu samolotu (w miejscu załadowania go środkami chemicznymi, czy nawozami mineralnymi) do chwili zatrzymania się przy tym samym punkcie załadunkowym po powrocie z lotu roboczego. — J. Krężałek*
Ich czas to około 1 min., powrót na lądowisko robocze lub przelot na kolejne pole. Schemat lotu roboczego jest analogiczny dla nawożenia i opryskiwania, a różni się jedynie wysokością lotu. Naprowadzanie na kolejne najście robocze odbywało się do niedawna z pomocą tzw. flagowych, którzy trzymali tablicę na linii lotu i przestawiali ją o szerokość roboczą przy kolejnym nalocie.
Obecnie naprowadzanie odbywa się z wykorzystaniem GPS. Pilot wprowadza do komputera pokładowego dane pola, położenie przeszkód terenowych, siłę i kierunek wiatru i wykonuje lot obserwując zalecenia z ekranu wskaźnika. Z pamięci GPS można po locie odtworzyć przebieg całego cyklu pracy.
Gaszenie pożarów leśnych przy użyciu samolotów i śmigłowców jest częścią działań gaśniczych służb naziemnych. Samoloty lub śmigłowce w czasie sezonu gaśniczego grupowane są w bazach terenowych zlokalizowanych przy większych kompleksach leśnych.
Zawodowi strażacy chwalą sobie udział samolotów w walce z pożarami lasów. Ich wielką zaletą jest bowiem niezależność od warunków terenowych. […] Poza tym mogą one transportować znaczne ilości środków gaśniczych. — Jerzy Popow*
Stąd prowadzone są loty patrolowe i gaśnicze dla wykrycia pożarów i szybkiej akcji zrzutów na pożar w zarodku.Podczas lotów gaśniczych wykonywane są:zrzuty izolujące dokonywane przed frontem i na bokach pożaru dla utrudnienia jego rozprzestrzeniania się,zrzuty bezpośrednie na pożar,zrzuty dogaszające dla zapobieżenia wtórnym zapaleniom. Zrzuty wykonywane są z lotu równoległego do linii ognia z wysokości 15–20 m. Naloty wykonywane są zwykle grupą minimum 3 samolotów jeden za drugim.Do zrzutów jako środki gaśnicze stosuje się wodę z dodatkami piany i zwilżaczy. Pilot ma możliwość ustalenia proporcji dodatków w czasie lotu w zależności od potrzeb. Stosowane są następujące rodzaje zrzutów:bomby wodne – charakteryzujące się dużą siłą uderzenia, stosowane przy zrzutach bezpośrednich.
Woda pokrywa teren o wymiarach około 50×15 m;smużenie – stosowane przy wykonywaniu pasów izolacyjnych o szerokości 10–15 m stosowane na terenach otwartych,zrzut piany – charakteryzuje się dłuższym czasem opadania. Stosowany głównie do wykonywania pasów izolacyjnych na korony drzew lub pokrywę gleby.Napełnianie wodą zbiorników samolotów odbywa się na lądowisku ze zbiorników naziemnych. Duże wodnosamoloty gaśnicze mogą napełniać zbiorniki podczas ślizgu na dużych otwartych zbiornikach wodnych. W odróżnieniu od samolotów śmigłowce lepiej sprawdzają się przy likwidacji pożarów w zarodku oraz w trakcie działań na ograniczonej powierzchni, gdzie wymagana jest duża precyzja zrzutu. Mogą również przewozić ekipy strażaków, szczególnie w trudno dostępnym terenie. Śmigłowce używają podwieszanego na linie zasobnika na wodę, który może być napełniany w zawisie z naturalnych otwartych zbiorników wodnych.
