„Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne” to największa wystawa poświęcona lotnictwu cywilnemu w Polsce i jedna z największych tego typu ekspozycji w Europie. Zajmuje imponującą powierzchnię ponad 3000 m² i prezentuje przekrojowo historię polskiego lotnictwa cywilnego – od jego pionierskich początków po współczesne osiągnięcia w dziedzinie sportów lotniczych, konstrukcji i działalności usługowej. Jej otwarcie dla publiczności nastąpiło 24 sierpnia 2025 r. podczas obchodów Święta Lotnictwa Polskiego.
To kompleksowa opowieść o ludziach, maszynach i instytucjach, które przez ponad sto lat tworzyły lotniczą rzeczywistość w naszym kraju – często w warunkach pełnych wyzwań, ale z niezmienną pasją do latania. Wśród setek starannie dobranych eksponatów znajdują się zarówno oryginalne konstrukcje samolotów i szybowców, jak i unikatowe
dokumenty, pamiątki osobiste, nagrody oraz modele – wiele z nich po raz pierwszy zostanie zaprezentowane publicznie! Wystawa mieści się w nowoczesnym hangarze (który powstał na miejscu historycznego hangaru 2. Pułku Lotniczego) zaprojektowanym z myślą o dostępności, funkcjonalności i komforcie zwiedzania dla wszystkich grup odbiorców.
Wystawa oferuje także interaktywne doświadczenia – w specjalnej strefie symulatorów lotu zwiedzający mogą sprawdzić swoje umiejętności pilotażu, doświadczyć startu, lądowania czy akrobacji w bezpiecznym środowisku wirtualnym. To doskonałe uzupełnienie zwiedzania, szczególnie dla młodszych gości oraz osób, które chcą poczuć namiastkę emocji towarzyszących lataniu.
Wystawa została zaprojektowana z myślą o szerokiej publiczności – zarówno pasjonatach, jak i osobach dopiero odkrywających tematykę lotniczą. Ekspozycja mieści się w przestronnym, nowoczesnym hangarze z pełnym przystosowaniem dla osób z niepełnosprawnościami. Ułatwiamy dostęp poprzez:
Przestrzeń poświęcona pionierom polskiego lotnictwa, którzy na przełomie XIX i XX wieku marzyli o wzbiciu się w powietrze i podejmowali pierwsze próby budowy statków powietrznych. Oprócz pamiątek związanych z legendarnym „chłopskim Ikarem” – Janem Wnękiem, który podobno przeprowadzał loty lotnią z dachu wiejskiego kościoła, znajdziemy tu zarówno efekty eksperymentów konstrukcyjnych, jak i dokumentację fotograficzną i techniczną dotyczące tamtego entuzjastycznego okresu.
Do najciekawszych eksponatów należą:
– jednego z najwcześniejszych urządzeń latających zbudowanych przez Polaka w roku 1895. Powstała pod wpływem wiadomości o próbach lotów dokonywanych przez Otto Lilienthala. Umożliwiała skoki ślizgowe na dystansie 20–40 m i dała początek nazwie „lotnia”.
– rekonstrukcja opracowanego przez Adama Karpińskiego szybowca z 1923 roku, na którym odbywano pierwsze kontrolowane loty ślizgowe i który wygrał w pierwszym przeprowadzonym na ziemiach polskich konkursie szybowcowym w Czarnej Górze koło Białki Tatrzańskiej.
– Jan Wnęk żył w latach 1828-1869 w małopolskiej wsi Odporyszów. Samouk-artysta stworzył z drewna lipowego 300-500 rzeźb i płaskorzeźb. Był nie tylko cieślą i rzeźbiarzem, ale i konstruktorem samoukiem, któremu przypisuje się pierwszy polski „aparat latający”.
Okres międzywojenny to dynamiczny rozwój sportu lotniczego i edukacji lotniczej w Polsce. Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP) miała ogromny wpływ na popularyzację lotnictwa wśród społeczeństwa. Ta przestrzeń ukazuje skalę osiągnięć polskich pilotów i inżynierów, którzy wraz ze społecznikami zaangażowanymi w kwestie patriotyczne i budowę silnego Państwa Polskiego współtworzyli międzywojenną historię Polskich Skrzydeł.
Zobaczycie tu także najważniejsze pamiątki związane z największymi sukcesami lotniczymi Polaków: puchar Międzynarodowego Turnieju Samolotów Turystycznych Challenge, w którym Polacy zwyciężali dwukrotnie – w 1932 i 1934 r. – przyznany Aeroklubowi Rzeczypospolitej Polskiej przez FAI (Międzynarodową Federację Lotniczą) na stałe w 1935 r. i puchar międzynarodowych zawodów balonowych Gordona Bennetta, na zawsze przyznany Aeroklubowi RP przez FAI za zwycięstwa polskich załóg w latach 1933, 1934 i 1935.
W przestrzeni tej można również doświadczyć namiastki przebywania w przestworzach – dzięki interaktywnemu symulatorowi lotu szybowcem!
Do najciekawszych eksponatów należą:
– stworzono go w Doświadczalnych Warsztatach Lotniczych na Okęciu. Był eleganckim i funkcjonalnym samolotem turystycznym używanym zarówno cywilnie, jak i wojskowo. Do dziś zachowały się zaledwie dwa egzemplarze. Tym modelem latał polski potentat czekolady – E. Wedel.
– wiernie odwzorowany w Muzeum model najliczniej produkowanego samolotu szkolnego w Polsce przed II wojną światową. Niestety żaden egzemplarz nie przetrwał do naszych czasów. Zbudowana przez Muzeum replika posiada oryginalny silnik PZ Inż. Junior 5800cc.
– to ikony polskiego lotnictwa szkolnego okresu międzywojennego. To właśnie na nich stawiali pierwsze kroki przyszli piloci wojskowi, sportowi i cywilni. Ich wyjątkowość tkwi nie tylko w konstrukcji, ale w roli, jaką odegrały w budowaniu lotniczej pasji całego pokolenia Polaków.
Ta kameralna przestrzeń przypomina o wkładzie kobiet w rozwój polskiego lotnictwa oraz o trudnej, ale pełnej determinacji odbudowie lotniczej infrastruktury i kadr po II wojnie światowej. Zwraca uwagę na znaczenie lokalnych aeroklubów – w szczególności tych z Małopolski. Prezentuje postaci wybitnych polskich pilotek m.in.: Wandy Modlibowskiej, Stefanii Wojtulanis-Karpińskiej, Janiny Lewandowskiej, Marii Wardasówny.
Do najciekawszych eksponatów należą:
– konstrukcje używane do szkolenia i odbudowy kompetencji lotniczych w pierwszych latach powojennych. DFS Weihe (znany u nas jako „Ważka”) był niemieckim szybowcem wyczynowym. Po II wojnie światowej w Polsce użytkowano 12 szt. oraz 3 szt. Grunau Moto-Baby nazywanego „Hulajnogą”.
– osobista pamiątka po jednej z najwybitniejszych przedwojennych szybowniczek i instruktorek, rekordzistce świata i patronce Aeroklubu Poznańskiego, który do dziś nosi jej imię. W 1937 r. jako pierwsza Polka otrzymała Srebrną Odznakę Szybowcową FAI a w 1939 r. za działalność w lotnictwie polskim Srebrny Krzyż Zasługi.
– to unikalna kolekcja należała do rotmistrza Kazimierza Gaszyna – pilota-obserwatora i kawalerzysty, który podczas I wojny światowej brał udział w walkach o Lwów, a później pełnił funkcję dyrektora administracyjnego Polskich Zakładów Lotniczych.
Okres PRL to czas intensywnego rozwoju krajowego przemysłu lotniczego oraz niezwykłych inicjatyw amatorskich. Prężnie działały zakłady WSK „Okęcie”, „PZL-Mielec”, „PZL-Świdnik” i Szybowcowy Zakład Doświadczalny w Bielsku-Białej a Polska była jednym z nielicznych krajów bloku wschodniego eksportującym szybowce i lekkie samoloty na Zachód – w tym do USA, Kanady i Europy Zachodniej. Polskie lotnictwo sportowe i rekreacyjne, które – choć funkcjonowało pod nadzorem państwowym – cieszyło się dużym zainteresowaniem społecznym i miało realne osiągnięcia na arenie międzynarodowej. W tej przestrzeni zobaczyć można zarówno oficjalne konstrukcje instytucjonalne, jak i pasjonackie projekty budowane poza systemem.
Do najciekawszych eksponatów należą:
– pierwszy śmigłowiec skonstruowany i oblatany w Polsce (powstał w zakładach doświadczalnych Głównego Instytutu Lotnictwa – którego działalność dotyczyła wówczas głównie konstrukcji niekonwencjonalnych lub stanowiących pierwsze w Polsce rozwiązania). Śmigłowiec ukończono w 1949 r., a pierwszy udany lot odbył się 4 kwietnia 1950. W 1952 r. został zaprezentowany publicznie na Okęciu.
– jedyne egzemplarze lekkich samolotów skonstruowane w warunkach domowych! Prząśniczkę zbudował Jarosław Janowski w mieszkaniu w kamienicy w Łodzi – do budowy układu napędowego wykorzystano elementy silników motocyklowych MZ 250. Kukułka powstała dzięki pasji i determinacji Eugeniusza Pieniążka, w mieszkaniu w bloku- użył jej do ucieczki z PRL do Szwecji w 1971 roku.
– IS-1 Sęp bis był pierwszym polskim szybowcem wyczynowym zbudowanym po II wojnie światowej w Instytucie Szybownictwa w Bielsku-Białej. Zaprojektowany z myślą o sukcesach międzynarodowych. IS-4 Jastrząb – to szybowiec akrobacyjny, który był w stanie rozpędzać się do 450 km/h! Piloci zwali go pieszczotliwie „siekierą”, ze względu na prędkość opadania i doskonałość.
Strefa łącząca miejsce odpoczynku, stanowiska multimedialne i prezentację polskich sukcesów w akrobacji lotniczej. Zwiedzający mogą tu nie tylko podziwiać sportowe trofea, ale też w interaktywny sposób doświadczyć emocji towarzyszących lotnictwu.
Do najciekawszych eksponatów należą:
– maszyna wykorzystywana przez polskich mistrzów akrobacji w zawodach międzynarodowych. Do dziś tego modelu używa m.in. grupa akrobacyjna Aerokluby Ziemi Lubuskiej „Żelazny”. Opracowany w Czechosłowacji w latach 70. XX w. Łączy nowoczesną aerodynamikę, mocny silnik Lycoming o mocy 260 KM oraz lekką, metalową konstrukcję z płótnem i tytanowym podwoziem. Przystosowany do przeciążeń sięgających +9G / -6G.
– egzemplarz, na którym Edward Makula zdobył mistrzostwo świata w Argentynie w 1963 roku! Zefir 2A to jednomiejscowy, wyczynowy szybowiec klasy otwartej, rozwinięcie projektu z 1957 roku opracowanego w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym w Bielsku-Białej. Wyróżniał się leżącą pozycją pilota, chowanym podwoziem i nowatorskimi klapami Fowlera. Zapisał się w historii jako symbol polskiej myśli technicznej lat ’60.
– Wacław Wieczorek był wielokrotnym mistrzem świata i Europy w lataniu precyzyjnym i rajdowym oraz trzykrotnym mistrzem Polski. Krzysztof Wieczorek mistrzowskie tytuły zdobył trzykrotnie podczas: XVI Mistrzostw Świata w Lataniu Precyzyjnym w Danii, XVII Mistrzostw Świata we Francji, XIX Mistrzostw Świata w Polsce w zawodach Międzynarodowej Federacji Lotniczej.
Lotnictwo cywilne pełniło również funkcje praktyczne – wspierało rolnictwo, służbę zdrowia i transport.
Lotnictwo sanitarne odgrywało ważną rolę w dostarczaniu pomocy do trudno dostępnych miejsc, transporcie pacjentów i ekip medycznych. Specjalne loty sanitarne odbywały się z lotnisk wojskowych i cywilnych.
Już w II Rzeczypospolitej testowano wykorzystanie samolotów do oprysków i zasiewów – głównie samolotami Lublin R.XIII a pełnię rozwoju osiągnęło w czasach PRL, kiedy to polskie lotnictwo rolnicze zdobywało duże kontrakty zagraniczne (opryski upraw bawełny w Sudanie).
W tej przestrzeni pokazujemy mniej oczywiste, ale niezwykle istotne funkcje, jakie pełniły samoloty i szybowce.
Do najciekawszych eksponatów należą:
– powstał w 1919 r., to jedyny zachowany egzemplarz tego typu na świecie! Pomalowany w barwy pierwszego polskiego samolotu prywatnego – z reklamą fabryki czekolady E. Wedel – był pierwszym samolotem wykorzystywanym do celów marketingowych. W lotnictwie polskim samoloty te znalazły się w 1918 roku zaraz po odzyskaniu niepodległości, kiedy zdobyto w Małopolsce 14 samolotów szkolnych tego typu.
– zaprojektowany i zbudowany w Centralnym Studium Samolotów w Warszawie na podstawie licencji radzieckiego samolotu Po-2. Wersja sanitarna zaprojektowana przez mgr. inż. Tadeusza Sołtyka – CSS S-13 wyróżnia się krytą kabiną, mieszczącą pilota, lekarza i pacjenta na noszach, ułożonych na kratownicy kadłuba. W latach 1954-1955 wyprodukowano 54 egzemplarze tej wersji.
– pierwszy polskiej konstrukcji specjalistyczny samolot rolniczy (z kabiną z nadciśnieniem i filtrowaniem powietrza), zaprojektowany w WSK PZL Warszawa Okęcie, wykorzystywany nie tylko w PGR-ach ale także do oprysków pól bawełny w Sudanie. Kruk przeszedł wiele modernizacji, w tym wersje turbo z silnikami Pratt & Whitney i Walter M601D. Łącznie powstało ponad 260 egzemplarzy.
Finał ekspozycji ukazuje współczesne oblicze lotnictwa cywilnego: od modelarstwa przez lotniarstwo i spadochroniarstwo, lotnictwo akrobacyjne i nawigacyjne aż po historię narodowego przewoźnika – PLL LOT. Znajdują się tu m.in. mistrzowskie polskie szybowce: Swift S-1, PW-5 Smyk oraz SZD-24-4A Foka 4, na którym Jan Wróblewski zwyciężył w klasie otwartej w Szybowcowych Mistrzostwach Świata w South Cerney w Wielkiej Brytanii w 1965 r. a także SZD-43 Orion, na którym Jan Wróblewski zdobył tytuł mistrza świata w klasie standard w 1972 r. Dzięki interaktywnemu symulatorowi chętni mogą przekonać się, jak to jest wzbić się w przestworza na paralotni. W gablotach dumnie prezentują się mundury personelu latającego i pokładowego PLL LOT. Obok nich, w specjalnym „wirze” krążą modele latające różnych kategorii.
Do najciekawszych eksponatów należą:
– polska konstrukcja będąca podstawą akrobacji szybowcowej na całym świecie. Zaprojektowany na początku lat 90. XX wieku powstał z myślą o zaawansowanej akrobacji i zawodach klasy Unlimited.
– szybowiec wyczynowy klasy standard konstrukcji drewnianej ze skrzydłami bezdźwigarowymi. Jego produkcję rozpoczęto w 1962 r. – powstało 111 egzemplarzy, z których wiele wciąż lata.
– przekazany przez Politechnikę Warszawską, prototyp w 1994 r. wygrał konkurs i został uznany przez Międzynarodową Federację Lotniczą (FAI) za szybowiec klasy światowej do rozgrywania zawodów olimpijskich.
– odrestaurowany wszechstronny samolot używany w aeroklubach i wykorzystywany z sukcesami w lataniu precyzyjnym, rajdowym i rolniczym. Jeden z największych sukcesów eksportowych polskiego przemysłu lotniczego.
– prezentujące rozwój narodowego przewoźnika na przestrzeni dekad oraz (często niesamowite!) historie personelu pokładowego.
– kosz balonu, którym Mirosław Kowalski wraz z nawigatorem Mikołajem Jancem wykonał pierwszy przelot balonem na ogrzane powietrze nad Bałtykiem z Nosowa w Polsce do Froslov w Szwecji (202,5 km) 30 września 2017 r.
Nowa wystawa stała Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie to pasjonująca podróż przez ponad 100 lat historii polskiego lotnictwa cywilnego – od jego pionierskich początków po współczesne osiągnięcia w dziedzinie sportów lotniczych, konstrukcji i działalności usługowej. Ekspozycja ukazuje nasz narodowy dorobek lotniczy, który bez wątpienia jest powodem do dumy. To opowieść o sukcesach polskich konstruktorów, pilotek i pilotów, lokalnych aeroklubów oraz narodowego przewoźnika. To historia całych pokoleń pasjonatów, zapaleńców, naukowców i patriotów dzięki którym polskie lotnictwo cywilne umiało sprostać marzeniom o wielkości i rozwijało się wbrew przeciwnościom losu – z wiatrem i pod wiatr!
Mecenasami oraz sponsorami wystawy „Z wiatrem i pod wiatr – lotnictwo cywilne” są:
Mecenasi Platynowi:
Mecenasi Złoci:
Mecenasi Srebrni:
Sponsor:
