„Skrzydła i Ludzie XX wieku” to ekspozycja poświęcona historii lotnictwa w Polsce i na świecie w pierwszej połowie ubiegłego wieku. Prezentuje rozwój techniki lotniczej od lat 30. do początku lat 60., ze szczególnym uwzględnieniem działań w czasie II wojny światowej. Na wystawie można zobaczyć samoloty bojowe i szkolne, elementy uzbrojenia i silników oraz pamiątki po polskich pilotach i pilotkach, które przybliżają życie i działalność osób tworzących historię lotnictwa.
Mieści się ona w odrestaurowanym hangarze 2. Pułku Lotniczego – miejscu, które przed wojną tętniło życiem, gdzie słychać było ryk silników i nawoływania mechaników. Dziś ta historyczna przestrzeń to nie tylko wystawa – to barwna, narracyjna opowieść, która prowadzi zwiedzających przez dzieje lotnictwa pierwszej połowy XX w., pokazując epokę, w której odwaga mierzyła się z techniką, a losy świata ważyły się w powietrzu.
To tutaj spotykają się statki powietrzne, uzbrojenia, silniki oraz liczne, osobiste pamiątki po wybitnych lotnikach i lotniczkach, takich jak Karol Pniak, Bolesław Orliński, Stefania Wojtulanis czy Jadwiga Piłsudska, tworząc niezwykle poruszający, autentyczny portret tamtych czasów.
Już przy wejściu uwagę przykuwa Curtiss Hawk II — amerykański bombowiec nurkujący, kupiony przez III Rzeszę, by zebrać niezbędne doświadczenie w celu projektowania własnych samolotów bojowych. To mroczny symbol nadchodzącego konfliktu, który zdominował cały XX wiek i na zawsze zmienił losy świata. Dalej, czekają na zwiedzających cenniejsze statki powietrzne, prawdziwe skarby polskiego lotnictwa. Pierwszy z nich to przedwojenny szkolny PWS-26, na którym pierwsze kroki stawiali późniejsi podniebni bohaterowie. Drugi to samolot PZL P.11 c ze stacjonującej w Krakowie 121 Eskadry Myśliwskiej, który stawiał opór Niemcom w trakcie ataku na Polskę we wrześniu 1939 roku. Ten egzemplarz jest jedynym zachowanym na świecie, co czyni go bezcennym świadkiem historii polskiego lotnictwa.
W hangarze znalazły się także inne maszyny, na których polscy lotnicy walczyli na frontach II wojny światowej:
Dla pełniejszego obrazu historii, tuż obok znajdują się również samoloty przeciwników – niemiecki myśliwiec Messerschmitt Bf 109G-6 oraz transportowy Amiot AAC-1 Toucan w barwach niemieckiego Junkersa Ju 52/3m z frontu wschodniego.
I właśnie tu kryje się jedna z największych atrakcji wystawy. Zwiedzający mogą wejść do wnętrza zarówno “Ciotki Ju” – jak nazywany był Amiot AAC-1 Toucan, jak i radzieckiego Li-2 w polskich barwach, który kryje w środku ekspozycję poświęconą wojskom powietrzno-desantowym.
To wyjątkowa okazja, by zobaczyć te samoloty nie tylko z zewnątrz, ale by wejść do środka – poczuć przestrzeń kabiny, spojrzeć przez te same okienka, którymi kiedyś patrzyli żołnierze i załoga, niemal „poczuć zapach historii” – tak jakby na chwilę przenieść się w sam środek działań wojennych. Dzięki temu wizyta w hangarze staje się czymś więcej – to prawdziwe, immersyjne spotkanie z historią lotnictwa i działaniami wojennymi.
Dalsza część wystawy przenosi zwiedzających w czasy powojenne. Zobaczyć tu można odrzutowe myśliwce: Jakowlewa Jak-23, de Havilland Vampire czy imponującego de Havilland Sea Venom FAW.21, którego konstruktorem był inż. Wsiewołod Jakimiuk – twórca seryjnych wersji myśliwców PZL P.7 i P.11, a także samolotów szkolnych, dobrze znanych z lotnisk wojskowych i aeroklubowych: Jakowlew Jak-18, TS-9 Junak 3 oraz Zlin Z-26.
Przy wyjściu z hangaru żegnają zwiedzających dwa śmigłowce o polskich korzeniach – WSK SM-2 oraz Saunders-Roe Skeeter AOP.12, skonstruowany w Wielkiej Brytanii z udziałem Polaka, inż. Tadeusza Ciastułę.
Na multimedialnych ekranach można zagłębić się w historię polskiego lotnictwa oraz samego lotniska Rakowice-Czyżyny – kolebki wielu lotniczych tradycji. Antresola oraz przestrzeń pod nią poświęcone są natomiast pasjonującej historii Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej – masowej organizacji społecznej, która w dwudziestoleciu międzywojennym budowała fundamenty polskiej obronności i popularyzowała lotnictwo, a także historii 2. Pułku Lotniczego, stacjonującego wówczas właśnie tutaj.
